Mevsim Çiçekleri Seçimi ve Bakımı
Mevsim çiçekleri, bahçenin ritmini belirleyen en pratik araçlardan biridir. Doğru seçildiğinde martta açan bir soğanlı bitkinin yerini haziranda bir yıllık bir çiçek, eylülde de serin havaya dayanıklı bir tür alır; böylece toprak yılın büyük bölümünde boş kalmaz. Buradaki asıl beceri tek tek çiçekleri tanımak değil, ömür sürelerini ve hangi sıcaklık aralığında iyi çalıştıklarını bilmektir. Bahar yaz sonbahar çiçekleri arasındaki geçişleri planlarken kendinize üç soru sorun: Bu bitki kaç ay yaşayacak? Hangi sıcaklıkta çiçek açmayı bırakır? Söküldüğünde yerine ne gelecek?
Aşağıdaki bölümlerde önce mevsime göre seçim mantığını, sonra da dikimden sonraki bakımı sırayla ele alıyorum. Kendi bahçenizde uygulamaya geçmeden önce toprağın hazırlanması ve güneş alma süresinin ölçülmesi konularına da bakmanız işinizi çok kolaylaştırır; bu iki değişken çiçek seçiminden daha belirleyicidir.
Mevsime Göre Çiçek Seçimi
Çiçekleri "yazlık" ya da "kışlık" diye ikiye ayırmak yerine, serinliği sevenler ve sıcağı sevenler olarak düşünün. Serinlik seven türler 10–20 °C aralığında en iyi görünür, hava 28 °C üzerine çıktığında çiçeklenmeyi keser ve tohuma kaçar. Sıcak seven türler ise geceleri 12 °C altına indiğinde büyümeyi durdurur.
Bahar: serinliği seven ve soğanlı türler
Baharın iki grubu vardır. Birincisi sonbaharda dikilen soğanlılar: lale, nergis, sümbül, müskari. Bunlar don çözüldükten hemen sonra çiçek açar, üç-dört hafta gösterişli durur, sonra yaprakları sararır. Yaprakları hemen kesmeyin; soğan bir sonraki yılın enerjisini o yapraklardan depolar. İkinci grup ise erken ilkbaharda fide olarak dikilen menekşe, hercai menekşe, aslanağzı, ıtır ve şebboydur. Bunlar hafif donlara dayanır ve mayısa kadar sürekli çiçek verir.
Bahar dikiminde en sık yapılan hata acele etmektir. Toprak sıcaklığı 10 °C'ye çıkmadan dikilen fideler kök geliştirmez, sadece bekler. Elinizi 10 cm derine sokup toprağın soğuk mu ılık mı olduğunu hissetmek çoğu zaman yeterli bir testtir.
Yaz: sıcağa ve güneşe dayanıklılar
Yaz çiçeklerinde ölçüt kuraklık ve sıcak toleransıdır. Kadife çiçeği, zinnia, petunya, gazanya, vinka, portakal nergisi ve begonya (gölgede) uzun bir çiçeklenme dönemi verir. Ayçiçeği ve kozmos tohumdan çok hızlı büyür, mayısta tohum ekerseniz temmuzda çiçek görürsünüz.
Yazın kritik nokta seçim değil, konumdur. Beton duvara dayanmış, öğleden sonra doğrudan güneş alan bir saksıda toprak sıcaklığı bitkinin kaldıramayacağı seviyeye çıkar. Aynı bitki bir metre yana, hafif gölgeye alındığında sorunsuz çalışır. Saksıların rengi ve derinliği de bu yüzden önemlidir: açık renkli, en az 25 cm derin kaplar yazın çok daha güvenlidir.
Sonbahar: ikinci bir çiçeklenme dalgası
Sonbahar, bahçenin yeniden serinliği seven türlere döndüğü dönemdir. Kasımpatı, siklamen, süs lahanası, hercai menekşe ve aster eylül–ekim dikiminde çok iyi sonuç verir. Bu bitkiler ilk hafif donları sorunsuz geçirir, bazıları ılıman bölgelerde kışı da çıkarır.
Aynı dönem, gelecek baharın soğanlarını dikme zamanıdır. Yani sonbaharda hem o mevsimin çiçeğini dikiyor hem de altı ay sonrasının hazırlığını yapıyorsunuz. Bir yandan da yazlıkların sökülmesi, budama ve kışa hazırlık işleri sıraya girer.
| Mevsim | Dikim zamanı | Çiçekli kaldığı süre | Örnek türler |
|---|---|---|---|
| Bahar | Sonbahar (soğanlı) / mart-nisan (fide) | 3–8 hafta | Lale, nergis, hercai menekşe |
| Yaz | Mayıs | 3–4 ay | Kadife çiçeği, zinnia, petunya |
| Sonbahar | Eylül–ekim | 6–10 hafta | Kasımpatı, siklamen, aster |
Dikimden Sonra: Mevsime Uyarlanan Bakım
Mevsim çiçeklerinin ömrü kısa olduğu için bakımda küçük gecikmeler doğrudan görünür hale gelir. İyi haber şu: yapılacaklar listesi kısadır ve mevsime göre yalnızca dozları değişir.
Sulama: takvim değil, toprak
Bahar ve sonbaharda buharlaşma düşüktür; haftada bir-iki derin sulama çoğu yerde yeter. Yazın saksılarda günlük sulama gerekebilir. Ölçü şudur: parmağınızı 3–4 cm daldırın, kuruysa sulayın, nemliyse bekleyin. Az ve sık sulama kökleri yüzeyde tutar, bitkiyi sıcağa karşı savunmasız bırakır. Sabah erken sulamak yaprakların gün içinde kurumasını sağlar ve mantar hastalıklarını azaltır. Mevsimsel bir sulama programı çıkarmak, özellikle çok saksılı bahçelerde işi düzene sokar.
Besleme ve solmuş çiçeklerin alınması
Çok çiçek veren tek yıllıklar besin açlığı çeker. Yaz boyunca iki-üç haftada bir dengeli sıvı gübre, sonbahar çiçeklerinde ise potasyumu yüksek bir karışım iyi sonuç verir. Kışa girerken azotlu besleme kesilir, çünkü yeni sürgünler dona dayanmaz. Gübreyi her zaman nemli